فایل Gerber زبان مشترک بین نرمافزار طراحی PCB و کارخانه ساخت است؛ اما یک فایل منفرد نیست. هر لایه معمولاً داده جداگانهای دارد و اطلاعات سوراخکاری و مشخصات ساخت هم باید درست و قابل تفسیر باشند. بنابراین، پیش از بررسی فایل Gerber در بردیفای، یک مرور چنددقیقهای میتواند از رفتوبرگشت، ابهام در مشخصات و ساخت نسخه اشتباه جلوگیری کند.
در این راهنما، منظور از «آماده» بودن فایل این است که خروجی ساخت با طرح نهایی شما همخوان باشد؛ نه اینکه صرفاً یک فایل ZIP قابل آپلود ساخته شده باشد.
۱. خروجی را از نسخه نهایی طراحی بگیرید
قبل از Plot یا Export، آخرین نسخه PCB را باز کنید و این موارد را کنترل کنید:
- همه اتصالات و مسیرهای مورد انتظار کامل هستند و خطای مهم DRC باقی نمانده است.
- بردنما یا Board Outline یک مسیر بسته و بدون شکست دارد.
- تعداد لایهها و لایههای مس با ساختار واقعی برد یکی است.
- قطعات، سوراخها و نوشتههایی که نباید در تولید دیده شوند روی لایه درست قرار گرفتهاند.
اگر بین فایل طراحی و خروجی ساخت فاصلهای وجود دارد، نامگذاری خوب مشکل را حل نمیکند. ابتدا نسخه نهایی طراحی را قفل کنید، بعد همه فایلهای ساخت را در یک نوبت تولید کنید.
۲. لایههای اصلی را در آرشیو پیدا کنید
برای یک برد معمولی، خروجی باید بتواند حداقل این نقشها را روشن کند: لایههای مس بالا و پایین، لایههای داخلی در برد چندلایه، ماسک لحیم، سیلکاسکرین و Edge.Cuts یا معادل آن. راهنمای رسمی KiCad نیز برای یک برد معمولی به مس، بردنما، ماسک و سیلکاسکرین اشاره میکند و تولید فایلهای Drill را جداگانه لازم میداند (راهنمای خروجی ساخت KiCad).
پسوند بهتنهایی کافی نیست؛ بعضی ابزارها از نامگذاری متفاوت استفاده میکنند. در Viewer، هر فایل را بر اساس نقش لایه بررسی کنید و مطمئن شوید لایهای جا نمانده یا دوبار بهجای لایه دیگر معرفی نشده است.
۳. فایل Drill را فراموش نکنید
Gerberها تصویر دوبعدی لایهها را توصیف میکنند؛ موقعیت و اندازه سوراخها معمولاً در فایل NC Drill یا Excellon میآید. KiCad توضیح میدهد که فایلهای Drill برای فرآیندهای رایج ساخت لازماند و گزینه Excellon را برای بسیاری از تولیدکنندگان فراهم میکند (مستندات Drill در KiCad).
در پیشنمایش، این موارد را با برد اصلی تطبیق دهید:
- سوراخهای پایهدار و Viaها در جای درست قرار گرفتهاند.
- سوراخهای غیرمتالیزه با سوراخهای متالیزه قاطی نشدهاند.
- واحد اندازهگیری و فرمت مختصات قابل تشخیص است.
- لایه Drill نسبت به Outline چرخانده یا آینه نشده است.
اگر Drill جداگانهای برای سوراخهای متفاوت دارید، آنها را حذف نکنید مگر اینکه سازنده صراحتاً یک فایل ترکیبی بخواهد.
۴. همترازی، مقیاس و قطبیت را ببینید
هر فایل لایه باید با بقیه فایلها در مختصات مشترک و مقیاس یکسان قرار بگیرد. استاندارد رسمی Ucamco روی ساختار داده ساخت PCB، همترازی فایلها، مقیاس ۱:۱ و مشخص بودن نقش لایه تأکید میکند (مشخصات رسمی Gerber).
در Viewer این آزمون ساده را انجام دهید: همه لایهها را روی هم روشن کنید، Outline را با شکل بیرونی برد مقایسه کنید و یک Pad یا Via مشخص را در چند لایه دنبال کنید. اگر مس، ماسک، سیلک یا Drill نسبت به هم جابهجا هستند، قبل از سفارش به خروجی اعتماد نکنید.
همچنین Top و Bottom را با زاویه دید یکسان بررسی کنید. آینه شدن ناخواسته لایه پایین میتواند ظاهر پیشنمایش را قابل قبول نشان دهد، اما در ساخت نتیجه متفاوتی ایجاد کند.
۵. اطلاعاتی را که Gerber بهتنهایی نمیگوید ثبت کنید
Gerber عمدتاً شکل لایهها را منتقل میکند. ضخامت برد، تعداد لایه، وزن مس، رنگ ماسک، نوع Surface Finish، تلرانسها و نیازهای خاص تولید باید در فرم سفارش یا فایل Job/Fabrication مشخص شوند. Ucamco نیز تفاوت بین تصویر لایه و ویژگیهای ساخت مانند ضخامت و Finish را جدا میکند (راهنمای Gerber و Job).
یک فایل README یا برگه ساخت کوتاه میتواند ابهام را کم کند، اما نباید با داده Gerber تناقض داشته باشد. اگر برای مونتاژ هم سفارش میدهید، BOM و Pick-and-Place را بهعنوان دادههای جداگانه و مرتبط با همان Revision نگه دارید.
۶. نامگذاری و آرشیو را قابل پیگیری کنید
برای هر خروجی یک نام نسخهدار بگذارید؛ مثلاً sensor-board-rev-c-fab-2026-08.zip. داخل آرشیو، نام لایهها باید برای یک انسان و ابزار CAM قابل تشخیص باشد. فایلهای CAD، بکاپهای قدیمی و خروجیهای آزمایشی را کنار Gerber نهایی نگذارید؛ وجود دو نسخه از یک لایه یکی از سادهترین راههای انتخاب فایل اشتباه است.
پیش از ارسال، ZIP را یکبار Extract کنید و فهرست نهایی را مرور کنید. سپس همان آرشیو را در فرایند ثبت سفارش PCB یا مسیر بررسی فایل استفاده کنید تا نسخهای که قیمتگذاری میشود با نسخهای که تأیید کردهاید یکی باشد.
جمعبندی سریع
یک بسته ساخت قابل اتکا باید از نسخه نهایی طراحی تولید شده باشد، لایههای لازم و فایل Drill را داشته باشد، در Viewer همتراز و ۱:۱ دیده شود و مشخصات غیرگرافیکی مثل ضخامت و Finish را روشن کند. اگر در هر مرحله نام لایه، واحد، Outline یا سوراخکاری مبهم است، قبل از ثبت سفارش آن ابهام را حل کنید.
منابع
- مستندات رسمی فرمت Gerber و داده ساخت PCB — Ucamco
- صفحه رسمی Gerber و منابع استاندارد — Ucamco
- راهنمای خروجی فایلهای ساخت در KiCad — KiCad Documentation
- مستندات تولید فایل Drill در KiCad — KiCad Documentation